BIM nedir ve hangi amaca hizmet eder?

Eskiden mühendisler çizimlerini T cetveli ile yapardı. Bilgisayar teknolojilerinin gelişmesi ile 2D çizim programları ile çizimler dijital olarak yapılmaya başladı ve T cetveli önemini yitirdi. Zamanla bu yazılımlar ihtiyaçlara paralel olarak gelişti ve 3D yazılımlar ile her türlü ürün, yapı ve tesisat üç boyutlu olarak çizilmeye başladı.

Buraya kadar her şey çok güzeldi ama aynı konumda çok sayıda farklı kişi farklı ürün ve tesisatlar çizmesi gerektiğinde ayrı ayrı katmanlara gereksinim duyulmaya başlandı. Bu da sağlandı ama bilgi çok fazlaydı ve okunması gittikçe güçleşiyordu. Ayrıca sistemlerin ortak bilgi paylaşımı yapabileceği bir platform yoktu!

Bu noktada BIM (Bina Bilgi Modellemesi) adında tüm paydaşların ortak olarak kullanabileceği çok boyutlu bir bilgi paylaşım süreci doğdu. Süreç üç boyutlu gibi görünmesine rağmen zaman, doküman, güvenlik, maliyet, geçmiş hareketler vb. çok sayıda boyutu bünyesinde barındırmaktadır.

Günümüzde birçok büyük projede standart olarak kullanımı zorunlu hale geldi.

Ulusal BIM Standartları Enstitüsü’ne göre BIM, bir tesisin fiziksel ve fonksiyonel özelliklerinin dijital bir temsilidir. Bir BIM, bir tesisin yaşam döngüsü boyunca alınacak kararlar için güvenilir bir temel oluşturan paylaşıma açık bir bilgi kaynağıdır. BIM'in temel dayanak noktası, paydaşların rollerini desteklemek ve yansıtmak için BIM'deki bilgileri eklemek, çıkarmak, güncellemek veya değiştirmek için bir tesisin yaşam döngüsünün farklı aşamalarında farklı paydaşlar tarafından iş birliği yapmaktır.

BIM’de her bir tasarım nesne (object) olarak tanımlanır. Her bir nesne diğer nesneler ile ilişkilendirilir. Bu nedenle bir nesnedeki değişim diğer bağımlı ya da bitişik nesneleri otomatik olarak değiştirir ve ayarlar. Bu özellik ile daha doğru maliyet tahminleri, malzeme takibi ve ürün sipariş zamanlamaları yapılabilir.

** Hangi tip projelerde tercih edilir, kullanım alanlarında bir kısıtlama var mıdır?

BIM, irili ufaklı tüm yapı çizimlerinde kullanılabilir. Henüz üreticiler arasında yaygın olmadığından ancak kalbur üstü üreticiler ürünlerinin BIM modellerini yayınlamaktadır. Bu nedenle kendiniz modeller üretmek durumunda kalıyorsunuz, bu da zaman ve maliyet getirmektedir. Ayrıca ürün güncellemeleri ve değişen modellerinde yeni iş yükleri getirmektedir.

** BIM ile ilerlemenin projenin uygulama aşamasına sağladığı kolaylıklar nelerdir?

BIM alternatif bir düşünme şeklidir ve satın almalar ve teslimatlar için farklı bir yaklaşım imkânı sağlar. Geleneksel yöntemlerden farklı olarak, ayrı ayrı bilgi havuzlarına ve uyumsuz yazılım teknolojilerine karşı, katılımcıların aynı bilgileri paylaşabilecekleri ve ortak çalışabilecekleri bir platformla bütünleşmelerine imkân veren en iyi araçtır.

Sektörlerde BIM çözümlerinin kullanılması, ortak veri tabanı nedeni ile daha kaliteli iş, eş zamanlı çalışma nedeni ile daha fazla hız ve binaların tasarımı, inşası ve işletilmesi açısından daha küçük bir ekip tarafından yönetilebildiğinden daha düşük maliyetlerle projelerin sonuçlanmasına imkân sağlar.

Dijital olarak bitmiş tasarımı görmenize imkân verdiğinden paydaşların görsel beğenisini dijital ortamda almayı sağlar.

Paydaşlar birbirinden bilgi istemesine gerek kalmaz, doğrudan BIM’den bilgilere bakabilirler.

** Projede BIM ile ilerlemenin maliyete olumlu veya olumsuz etkisi görülür mü?

Her türlü yapıda BIM kullanımı verimliliği ciddi şekilde arttırır. Zira proje dijital ortamda mühendisler, danışmanlar, mimarlar, tasarımcılar, taşeronlar, işverenler vb. çok sayıda paydaşın ortak kullanımına açık olduğundan herkes birbirinin çalışmalarını görerek ilerleyebilir ve sahada sıkça karşılaşılan karmaşa meydana gelmeden çözülmüş olur. Bu durum verimliliği 2-3 kat arttırabilmektedir.

Olumsuz tarafı inşaat sektörü için çok yeni olması nedeni ile endüstride standart hale gelmesi zaman alacaktır. Ama bu süreçte bile projelere çok fazla değer katacaktır.

** Yurtdışında ihale şartnamelerinde yer alan BIM’ın ülkemizde gelişimi ne aşamadadır?

BIM kavramı 70lerden beri planlanan ama ancak 3D çizim programlarının gelişimi ile ancak yaygınlaşan bir süreçtir. Dünyada yaklaşık 10 yıldır yükselen bir ivmeye sahiptir. Dünyadaki birçok ülke kamu ihalelerinde BIM’in kullanımını zorunlu tutmuştur. Ülkemizde ise son 2-3 yıldır aktif projelerde kullanılmaya başladı. Özellikle 3.Havalimanı ve Metro projeleri gibi büyük ölçekli işlerde kullanımı zorunludur. Önümüzdeki yıllarda standart olarak her türlü yapı imalatında standart olarak kullanılacaktır.

** BIM uygulamasını, yaşanan kolaylıklar ve sağlanan faydaları EEC’nin bir referans bir projesi üzerinden örneklendirebilir misiniz?

EEC olarak Mahmutbey – Mecidiyeköy – Kabataş (M7) Metro ihalesinde 20 adet peronun tüm Yangın Alarm, Geçiş Kontrol, CCTV ve Ses sistemlerini yaparken kullandık. Sözleşmemizi yapar yapmaz tüm mevcut projeleri kontrol edip, hatalarından arındırıp, sistemlerimize uygun hale getirmemiz gerekiyordu. Şantiyenin teslimat süreleri de oldukça sınırlıydı. BIM kullanabilen Autodesk® Revit® CAD isimli çizim programı ile tüm peronlar çiziliyordu. Bu aşamada tüm kullandığımız ürünlerin Akıllı Nesneleri sağlandı ve projelere işletildi. Tüm firmalar, tüm ürünlerinin BIM modellerini Revit’e ekletti.

Günün sonunda tüm peronun üç boyutlu gerçekçi bir modeli ortaya çıktı. İçinde gezerken farklı firmaların ürünleri de olması gereken yerlerde olup olmadığı, görsellerinin uygun olup olmadığı kontrol edildi. Benzer şekilde yerleştirilen tesisatların mimariye ve diğer firmaların tesisatlarına uygun olup olmadığı gözlemlendi. Ürünlerin BIM modellerine bakıldığında model numarası, teknik özellikleri, bakım gereklilikleri, yedek parçaları, montaj aksesuarları, güç tüketimi vb. her türlü bilgiyi içerisinde tutabildiği bir ortam oluştu. 
Kablolama ve montaj yapacak ekipler içinde tüm peronların Autocad çizimleri üzerine tüm cihazlar işlendi. Bu sırada oluşan tereddütlerde Revit üzerinden detaylar kontrol edildi.

Özellikle proje isteklerinden biri olan kamera sisteminin %100 kapsama alanına sahip olması gerekliliği için çok işimize yaradı. Tüm kameralarımızı ekonomik adetler ile peronların her noktasını görecek şekilde yerleştirmemize imkân sağladı. Kameraların bina düzenine tam olarak nasıl uyduğunu kontrol ederken, kameranın görüş alanının sütunlar veya duvarlar tarafından engellenip engellenemeyeceğini kolayca tespit edebildik ve beklenmedik kör noktaları görebilecek şekilde kameraların yerlerini değiştirdik. Benzer projelerde sıkça karşılaşılan Yönlendirme Tabelalarının görüş alanını kesmesi sorunlarını daha meydana gelmeden bertaraf ettik.

Kablo tesisatlarımızı da gene Revit üzerine işli olan kablo tavaları üzerinden nasıl elektrik odalarına gittiğini diğer sıhhi tesisat, enerji kabloları vb. tesisatlar ile nasıl etkileştiğini görebildik. Bu kullanacağımız kablo ve kablo işçiliklerini daha projeye başlamadan görmemize imkân sağladı. Bu sayede maliyetlerimizi büyük oranda işe başlamadan netleştirdik.

Bu veri tabanını sadece binanın planlanması ve inşasında değil, aynı zamanda önümüzdeki yıllarda uhdemizde olan bakım ve yönetim inisiyatiflerini planlamak için de binanın tüm ömrü boyunca kullanacağız.

Big Data’yı yönetebilmek ve maliyetleri kontrol altında tutabilmek için önümüzdeki yıllarda irili ufaklı tüm projelerde BIM modellemenin kullanılacağını düşünüyoruz.